خارجى كه هر يك حكايت از ولايت آن بزرگواران دارد - مىتوانند احتمال دهند و بيش از آن نمىتوانند ، اين است كه بگويند : آنچه به نظر ما تصرّف و اختيار و ولايت بر كاينات است ، تصرف و اختيار به نحوى كه مردم بر خود و افعال خود و آنچه مسخّر آنها است دارند ، نمىباشد ؛ بلكه در اين تصرّفات فاعل بلاواسطه خدا است - چنان‌كه اشاعره از اهل سنّت ، در مورد افعال عباد همين حرف را زده‌اند و در مقام مبالغه در توحيد افعالى ، اثبات نقص كرده‌اند ) كه در هنگام دعا و توجّه يا اراده و خواست نبىّ يا وصىّ ، فعل را انجام مىدهد ؛ مثلًا شقّ القمر مىنمايد ، يا درخت را به سوى پيغمبر سير مىدهد ، يا سوسمار را به نطق در مىآورد ، يا بيمار را شفا مىدهد ، يا مرده را زنده مىسازد ، يا خود ولىّ يا كسى را كه او خواسته است طىّ الارض مىدهد ، يا جمع كثيرى را با طعام قليلى اشباع و سير مىنمايد ، و امثال اين كارها را انجام مىدهد و نسبت اين افعال به نبىّ يا وصىّ مجاز است . به اين افراد مىگوييم : با اينكه خداوند متعال خود در مورد حضرت عيسى - على نبينا و آله و عليه السلام - مىفرمايد : « إِذْ . . . تُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِى وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتى بِإِذْنِى » ؛ « 1 » « و آن‌گاه كه . . . كور مادرزاد و پيس را به امر من شفا دادى و مردگان را به امر من از قبر بيرون آوردى » . و در مورد ملائكه مىفرمايد : « الَّذِينَ تَتَوَفّيهُمُ الْمَلَائِكَةُ » ؛ « 2 »

--> ( 1 ) . سوره مائده ، آيه 110 . ( 2 ) . سوره نحل ، آيه 28 .